Więzi społeczne jako fundament rozwoju dziecka

Człowiek jest istotą społeczną i w jego życiu kluczową  rolę odgrywają więzi społeczne, czyli przywiązanie do bliskich osób.  Ważne, żeby więzi nie były zbyt silne lub zbyt swobodne. Zarówno nadopiekuńczość jak i zaniedbanie są krzywdzące dla dziecka, bo negatywnie wpływają na jego rozwój. Poniżej przedstawię krótkie charakterystyki obu postaw wraz z konsekwencjami dla rozwoju nastolatka.

Nadopiekuńczość - gdy troska staje się ograniczeniem

Nadopiekuńczość występuje wtedy, gdy dziecko jest nieadekwatnie lub nadmiernie chronione, brakuje w wychowaniu prawidłowych granic i zasad, np.  

• Wyręczanie dziecka w realizacji zadań, którym jest w stanie sprostać zgodnie z wiekiem rozwojowym, roztaczanie „parasola ochronnego”
• Nadmierne pobłażanie
• Przekazywanie wizji, że dziecko samo sobie nie poradzi, bo jest leniwe, głupawe, mało zaradne, nie potrafi się uczyć.

Skutki nadopiekuńczości dla nastolatka

• Trudności w uczeniu się odpowiedzialności, konsekwencji za swoje działania
• Trudności w wyrażaniu swojego zdania, tego co myśli i czuje z powodu pomijania jego wypowiedzi,  zaprzeczania im
• Niewiara we własne siły
• Jeśli dziecko większość czasu spędza z dorosłymi, to nie potrafi  zaprzyjaźniać się i budować prawidłowych relacji z rówieśnikami
• W okresie dorastania nastolatek dąży do autonomii i budowania własnej tożsamości,  mogą pojawiać się zachowania ryzykowne, a w sytuacji,  gdy rodzice nie są w stanie pogodzić się z dorastaniem dziecka i zwiększeniem się jego potrzeby niezależności, to konflikt może narastać i zachowania ryzykowne, buntownicze nasilą się.

Zaniedbanie - gdy granice zanikają

Innym zachowaniem krzywdzącym ze strony rodziców jest zaniedbanie. Występuje, gdy dziecko ma zbyt dużo wolności w  swoich wyborach i działaniach i zasady i granice są zatarte. Zaniedbywanie może przejawiać się w następujących formach:

• Brak  czasu na rozmowę
• Obarczanie zbyt dużą liczbą obowiązków
• Fizyczne lub emocjonalne opuszczenie w sytuacji dziecka

Skutki dla relacji rodzinnych oraz dla rozwoju dziecka:

• Niezbudowana więź emocjonalna z rodzicami, poczucie samotności, odrzucenia, pustki, trudności w budowaniu trwałych relacji w dorosłym życiu
• Deficyt zaufania wobec innych ludzi, myślenie typu:  „Nie zasługuję na miłość, bliskość, opiekę”
• Poszukiwanie bliskości,  nawiązywane krótkotrwałe,  często ryzykowne kontakty seksualne
• Szybkie nawiązywanie znajomości z osobami , które okażą zainteresowanie,  troska ta może być pozorna, narażenie na grupy przestępcze.
• Brak właściwej opieki to brak wzorca dla dziecka , jak prawidłowo zatroszczyć się o siebie, dietę, sprawność fizyczną, sferę emocjonalną, ochronę własnych granic
• Brak nadzoru powoduje, że dzieci  nie planują najbliższej przyszłości, mają trudności w myśleniu przyczynowo-skutkowym,  rozwija się myślenie egoistyczne , nastawione na doraźne, szybkie korzyści

Warto jednak zdać sobie sprawę z tego, że chociaż stosunki rodzica z dorastającym dzieckiem ulegają w okresie dojrzewania znaczącej zmianie, to ich znaczenie jest nadal bardzo istotne.

Rola rodzica w okresie dorastania - dlaczego nadal jest kluczowa?

Nie ulega wątpliwości, że nastolatki do pewnego stopnia oddalają się od rodziny. To oddalanie się od rodziny i zbliżanie do rówieśników jest zupełnie normalne w okresie dorastania. Nie oznacza to, że rodzic przestaje być ważny dla dziecka. Trwale i pełne miłości stosunki pomiędzy rodzicami i dziećmi są w tym okresie bardzo ważne. Dziecko musi wiedzieć, że nadal ma w rodzicu oparcie. Właśnie w tym okresie życia, dziecku potrzebne jest szczególnie silne wsparcie rodziców, ich konsekwencja i przewodnictwo.